Klaus Mäkelä

Klaus Mäkelä
Klaus Mäkelä, conductor & cellist. Photo by Heikki Tuuli (2015)

Wednesday, January 18, 2017

Johannes Brahms: Piano Trio in B major – Marc-André Hamelin, Joshua Bell, Steven Isserlis

This year [2014], the festival's final weekend opened with a chamber concert celebrating one of those musical partnerships that brings years of history with it. British cellist Steven Isserlis and American violinist Joshua Bell came together with pianist Marc-Andre Hamelin to create a starry classical supergroup. Brahms' Trio No.1 in B major is one of the great works of the chamber repertoire – a miniature that packs symphonic scope and weight into its slight frame, setting cello and violin in an impassioned dialogue. Isserlis's instinctual style shares little with Bell's polished sweetness of delivery except an expressiveness that both arrive at by very different means.

Here, Isserlis responded to the music's every mercurial twitch and glance with vivid shifts, leading us in movement and muscular tone from the fugal Bach-inspired moments of the  Allegro to its expansive moments of lyricism. Bell's approach to performance is more crafted, but was no less striking here – goaded and urged beyond beauty and comfort by Isserlis's craggier textures. Underplaying the Adagio with a restraint whose strength was in suggesting so much more than it would fulfil, Bell found an innocence to it that restored us to a simplicity cast aside in Brahms's witty Scherzo.

Source: Alexandra Coghlan, August 11, 2014 (newstatesman.com)

Τρεις κορυφαίοι σολίστες, ο Καναδός πιανίστας Marc-André Hamelin, ο Αμερικανός βιολονίστας Joshua Bell και ο Βρετανός βιολοντσελίστας Steven Isserlis, ερμηνεύουν το Τρίο για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλο αρ. 1 σε Σι μείζονα, έργο 8, του Γιοχάνες Μπραμς. Η συναυλία δόθηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ του Βερμπιέρ στην Ελβετία, στη Salle des Combins, την 1η Αυγούστου 2014.

Johannes Brahms (1833-1897)

♪ Piano Trio in B major, Op.8 (Original version, 1854)

i. Allegro con moto – Tempo un poco più Moderato – Schnell
ii. Scherzo: Allegro molto – Trio: Più lento – Tempo primo
iii. Adagio non troppo – Allegro – Tempo primo
iv. Finale: Allegro molto agitato – Un poco più lento – Tempo primo

Marc-André Hamelin, piano
Joshua Bell, violin
Steven Isserlis, cello

Switzerland, Verbier Festival, Salle des Combins, August 1, 2014

(HD 720p)

First publication: January 18, 2017 – Last update: January 14, 2018

It is well known that Brahms was in the habit of destroying those of his works which did not please him, and this fate befell not only youthful experiments, but entire mature works. So great was his insecurity that perhaps even great symphonies and concertos, which might have warmed all humankind, produced instead only a few moments of warmth from the composer's fireplace. A youthful work which escaped such a dire fate is Brahms' First Piano Trio. Completed in early 1854, it was the first of the composer's chamber works to be published. This occurred in spite of criticism from none other than Clara Schumann, whom Brahms adored and respected as friend and musician. Some 34 years later, Brahms accepted the invitation of his publisher, Simrock, to revise some of his early works, including this trio. Uncharacteristically, Brahms permitted both versions of the work to exist, and even suggested the two be promoted together. A century later, it is the revised version that is most often performed and recorded.

Like Brahms' other piano trios, and unlike those of Mozart, the work is in four movements, with a second-movement scherzo added to the usual three movements. This gives the work a near-symphonic scope; a performance can run to nearly 40 minutes. The work begins pensively. After a brief piano introduction comes a marvelous cello solo theme which migrates to the entire ensemble. Rather than developing in the manner of Mozart's trios, the work then unfolds more like the first movement of a symphony, rich in themes and ideas. This long first movement, in fact, was that which Brahms most extensively revised in the later version of the work.

The Scherzo features a whispered, skipping minor theme which quickly bursts into a major key and becomes positively exuberant. A second, bucolic theme, still in the major mode, builds to grand proportions before the first theme returns, develops in startling directions, and ends the movement dramatically but quietly.

The work becomes mysterious in the Adagio. A passage of soft, stepping piano chords beneath singing phrases in the violin leads to an extended and very warm cello passage. In spite of its overall darkness, the movement is serene, almost meditative. It ends, as it began, with stepping piano chords.

The final movement is the most expansive of all, as Brahms once again makes use of the piano's power to create a symphonic sweep. A once-repeated passage of syncopation is strangely distracting, but the movement builds to a satisfying finish. As a piano trio, the work is notably enormous in scope and sound. Reflecting in its two versions both early and mature Brahms, it is a virtual blueprint of the composer's stylistic development.

Source: Michael Morrison (allmusic.com)

Το πρώτο από τα τρία Τρίο με πιάνο του Μπραμς παρουσιάζει την πλέον πολυκύμαντη ιστορία. Γραμμένο αρχικά τον Ιανουάριο του 1854 στο Αννόβερο, εκδόθηκε στα τέλη του ίδιου έτους υπό τον αριθμό έργο 8 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά σε συναυλιακό κοινό το 1855 στη Νέα Υόρκη. 35 χρόνια αργότερα (το καλοκαίρι του 1889 στο Ischl), εντούτοις, ο συνθέτης, παρακινούμενος από πρόταση του εκδότη Simrock, προχώρησε σε εκτεταμένη αναθεώρηση του νεανικού αυτού έργου (η οποία περιλαμβάνει ακόμη και σημαντικές περικοπές), ώστε χαριτολογώντας να αναφέρεται αργότερα – σε επιστολή του προς την Κλάρα Σούμαν – στο... «έργο 108»! Η δεύτερη αυτή εκδοχή παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1890 στη Βουδαπέστη με τη συμμετοχή και του ίδιου του Μπραμς και εξεδόθη το 1891 (εκ νέου ως έργο 8), χωρίς παράλληλα να αποσυρθεί η παλαιότερη εκδοχή· στο συναυλιακό ρεπερτόριο, πάντως, η μεταγενέστερη αναθεώρηση έχει πλέον υποκαταστήσει την πρωτότυπη παρτιτούρα.

Η λυρική πρώτη ιδέα του Allegro con brio στη Σι μείζονα εισάγεται από το πιάνο, ενώ με την σταδιακή είσοδο του βιολοντσέλου και του βιολιού μεταβάλλει προοδευτικά τον χαρακτήρα της σε εκστατικό. Ακολουθεί ένα πλάγιο θέμα στη Σολ δίεση ελάσσονα, επίσης ήρεμο στην αρχή, αλλά πιο επιβλητικό και παθητικό στην εξέλιξή του. Παρακάτω, η ενότητα της επεξεργασίας ανοίγει δίχως να γίνεται ιδιαίτερα αντιληπτή και γρήγορα οδηγεί σε μια πρώτη δραματική κορύφωση· έπειτα όμως καταλαγιάζει και προβάλλοντας τη μελωδική παράμετρο περιπλανάται σε διάφορα τονικά κέντρα, πριν την πραγμάτωση μιας δεύτερης κλιμάκωσης με ιδιαιτέρως βαρύ χαρακτήρα. Η επανέκθεση του κυρίου θέματος ξεκινά από τη Σολ δίεση ελάσσονα και σταδιακά επαναπροσεγγίζει την αρχική Σι μείζονα, ενώ το πλάγιο θέμα επανεμφανίζεται κατόπιν στην ομώνυμη Σι ελάσσονα. Στην coda, εξάλλου, το κύριο θέμα παρουσιάζεται αρχικά σε πλήρη χαλάρωση ως νοσταλγική ανάμνηση, αλλά τελικά ανασυντάσσεται προσφέροντας μιαν ηχηρή κατάληξη.

Το ρυθμικώς πολύ ενεργητικό και χαμηλόφωνο Scherzo: allegro molto στη Σι ελάσσονα αποπνέει έναν αρχικά μυστηριακό χαρακτήρα. Η περαιτέρω ανάπτυξη του βασικού του μοτίβου διατηρεί την ρυθμική του ταυτότητα και συγκρατεί τα πολλαπλά δυναμικά ξεσπάσματα, ενώ η επαναφορά του πρώτου δομικού του τμήματος συνδυάζεται με νέα μελωδικά περιεχόμενα. Το Trio: meno allegro στη Σι μείζονα χαρακτηρίζεται από πλατιές μελωδικές γραμμές, πιο ήρεμο χαρακτήρα και ιδιαίτερη θέρμη που εξελίσσεται ανοδικά μέχρι την ηχητική αποτύπωση ενός θριάμβου. Το αγωνιώδες Scherzo επαναλαμβάνεται στη συνέχεια, τελικά όμως καταλαγιάζει λυτρωτικά στον μείζονα τρόπο. Το υμνητικό κύριο θέμα του αργού μέρους (Adagio) σε Σι μείζονα διατυπώνεται ως στοχαστικός διάλογος κατ' αντιφωνίαν ανάμεσα στο πιάνο και τα έγχορδα. Η μεσαία ενότητα στη Σολ δίεση ελάσσονα αναδεικνύει μελωδίες ελεγειακής ποιότητας, δίνοντας έμφαση στη γραμμή του βιολοντσέλου· ο ρυθμός τώρα γίνεται πιο κινητικός, δίχως ωστόσο να οδηγεί σε υπερβολικά ξεσπάσματα πόνου. Έπειτα επιστρέφει η πρώτη ενότητα, αρμονικά και ρυθμικά εμπλουτισμένη και με το πιάνο να συνοδεύει πλέον τις μελωδικές φράσεις των εγχόρδων.

Στο τελικό Allegro υπερισχύει ο ελάσσων τρόπος, που στα προηγούμενα μέρη είχε μεν σημαντική παρουσία, αλλά δεν επιβαλλόταν του μείζονος. Το βιολοντσέλο εισάγει μια μελωδία στη Σι ελάσσονα γεμάτη παράπονο, η οποία κατόπιν επαναλαμβάνεται από το βιολί. Στο πρώτο αυτό θέμα αντιπαρατίθεται ένα λαμπερό πλάγιο θέμα στη Ρε μείζονα που εμφανίζεται καταρχάς στο πιάνο. Στην συνέχεια επανεκτίθεται απευθείας το κύριο θέμα σε κλίμα μυστικισμού και αναπτύσσεται περαιτέρω, φτάνοντας σε μια κορύφωση γεμάτη πάθος. Η επανέκθεση του πλάγιου θέματος στη Σι μείζονα συνιστά τώρα μονάχα μια τελευταία αναλαμπή, καθώς η επιστροφή του αρχικού θέματος στην coda επιβάλλει πλέον οριστικά την παθητική του διάθεση, η οποία μάλιστα κλιμακώνεται στην απελπιστικά τραγική κατάληξη του τελικού αυτού μέρους: η «κλασική» πορεία από το σκοτάδι προς το φως, από το πάθος στη λύτρωση, στο «ρομαντικό» αυτό έργο έχει πλήρως αντιστραφεί!

Πηγή: Ιωάννης Φούλιας, 2002

More photos

See also

César Franck: Piano Quintet in F minor – Marc-André Hamelin, Joshua Bell, Pamela Frank, Nobuko Imai, Steven Isserlis

Dmitri Shostakovich: Cello Concerto No.1 in E flat major, & Symphony No.1 in F minor | Benjamin Britten: Sinfonietta, Op.1 – Steven Isserlis, Mahler Chamber Orchestra, Teodor Currentzis (HD 1080p)

Johannes Brahms: Piano Concerto No.2 in B flat major – Marc-André Hamelin, Warsaw Philharmonic Orchestra, Jacek Kaspszyk (HD 1080p)

Marc-André Hamelin plays Ludwig van Beethoven, Robert Schumann, Samuil Feinberg and Maria Szymanowska (HD 1080p)

Jean Sibelius: Violin Concerto in D minor – Joshua Bell, Oslo Philharmonic Orcestra, Vasily Petrenko (HD 1080p)

No comments:

Post a Comment